Brussels kanaal stikt van het afval met alweer huismerken Colruyt als grootste boosdoeners

Na grootschalig onderzoek van 9.000 opgeviste items uit het Brussels kanaal blijken de huismerken van Colruyt opnieuw het talrijkst het kanaal te vervuilen. De top drie wordt vervolledigd door Cristaline (Alma) en The Coca-cola Company en daarmee zijn het voor het vierde jaar op rij dezelfde drie bedrijven die het meest vervuilen. De items die het meest worden teruggevonden zijn plastic flesjes en blikjes, een hardnekkig probleem waarvoor nochtans een mirakel oplossing bestaat: statiegeld.

Al 6 jaar lang vist City to Ocean per kajak afval uit het Brussels kanaal en elk jaar analyseren we gedurende twee maand al het opgeviste afval, wie is de producent en wat voor item is het, kortweg een Brand Audit. De vervuiling door verpakkingsafval neemt vandaag dramatische proporties aan en tast alle levensvormen op aarde aan. Brand Audits, die wereldwijd worden uitgevoerd, brengen de verantwoordelijkheid van producenten onder de aandacht alsook de structurele oorzaken van de vervuiling, namelijk de productie van onbeheersbare hoeveelheden aan wegwerpverpakkingen. Ook zorgen de brand audits voor meer inzicht in het soort van items die vervuilen om gerichte maatregelen te kunnen nemen en de vervuiling een halt toe te roepen.

Colruyt bereikte de eerste plaats met zijn huismerken Everyday (123 st), Carapils (109 st) en Boni (37 st). Alma op zijn beurt met de watermerken Cristaline (230 st), Louise (18 st) en Saint-Amand (2 st). En The Coca-cola Company o.a. met de merken Coca-cola (92 st), Fanta (28 st) en Chaudfontaine (12 st). De vierde plaats wordt ingenomen door Pepsico, die vergeleken met 2024 een plaats naar boven opschuift, en dat o.a. met de merken Lays (94 st), Doritos (27 st) en Lipton tea (27 st).

Supermarkten houden het probleem in stand

Supermarkten hebben een unieke positie in de consumptieketen tussen de klant en de producent om ofwel het afvalprobleem in stand te houden of om oplossingen door te voeren. Dat is wat BreakFreeFromPlastic ook aantoont met hun Supermarket Audit. Supermarkten zoals Colruyt die bovenop andere merken ook nog eens veel eigen merken verkopen hebben nog eens dubbel zoveel potentieel om het afvalprobleem aan te pakken i.pv. het te verergeren.

Met Colruyt, Lidl, Aldi en Delhaize staan er 4 supermarkten met eigen merken in de top 20 van onze brand audit. Daarbovenop moeten we in rekening brengen dat een zeer groot deel van het afval van andere merken opgevist uit het kanaal ook bij dezelfde supermarkten is aangekocht.

Supermarkten houden het probleem in stand door:

zich te verzetten tegen de invoering van statiegeld op blikjes en plastic flesjes, met Colruyt als belangrijkste dwarsligger
bijna alle producten te verkopen in verpakkingen voor éénmalig gebruik
dubbele verpakkingen aan te brengen voor het maken van multipacks, met Colruyt als grootste gebruiker hiervan
de afwezigheid van droge voeding in bulk
een deel van het fruit en groenten nog verpakt te verkopen
de afwezigheid van balies om zelf gekozen hoeveelheden te kopen
klanten niet aan te moedigen hun eigen verpakkingen mee te brengen

Dat terwijl 3 op 4 Belgen producten wil kopen die zo weinig mogelijk verpakt zijn en een nieuwe studie aantoont dat plastic vervuiling kan gestopt worden in 15 jaar d.m.v. statiegeldsystemen en hergebruik. De Supermarket Audit van BreakFreeFromPlastic toont ook aan dat supermarkten wereldwijd alleen bovenstaande problemen wegwerken wanneer ze hiervoor door wetgeving worden verplicht, vrijwillige acties zijn nagenoeg onbestaand.

Grootste bedrijven vervuilen wereldwijd

Met The Coca-cola Company en Pepsico staan er twee van ‘s werelds grootste consumentengoederen bedrijven in de top 4. Beide bedrijven worden wereldwijd gekroond als grootste vervuilers in brand audits en behoren bij de grootste klanten van plasticproducerende fossiele-brandstofbedrijven. Het is duidelijk dat de hoeveelheid plastic die gebruikt wordt gelinkt is aan de hoeveelheid plastic van een bedrijf dat teruggevonden wordt in het milieu.

Net zoals de supermarkten zijn deze bedrijven structureel verantwoordelijk voor de immense vervuiling die we constateren in onze straten, waterlopen en oceanen. En i.p.v. mee te werken aan oplossingen constateren we (net zoals bij de supermarkten) dat ze het tegenovergestelde doen. Eind 2024 begroef Coca-cola stilzwijgend zijn eerder vooropgestelde doel om tegen 2030 25% van hun producten te verkopen in herbruikbare verpakkingen. Begin november dit jaar bleek dan nog eens dat Coca-cola het laatste jaar 10% meer virgin plastics gebruikte i.p.v. deze te verminderen. Pepsico langs zijn kant deed exact hetzelfde, in mei dit jaar kondigden ze aan dat ze hun doel om 20% herbruikbare verpakkingen te gebruiken tegen 2030 zouden laten vallen samen met een verlaging van hun doelen om minder virgin plastics en meer gerecycleerd plastic te gebruiken.

Het is dan niet verbazingwekkend dat voorspeld wordt dat de huidige hoeveelheid van plastic die jaarlijks geproduceerd wordt (450 miljoen ton) zal verdubbelen tegen 2040 en verdriedubbelen tegen 2050. Dit terwijl plastic naast milieuvervuiling enorm bijdraagt aan de klimaatopwarming, teruggevonden wordt in menselijk bloed, longen en placentas, de oorzaak is van diverse ziektes bij mensen, de biodiversiteit aantast en wereldwijd de systemen voor afvalverwerking overspoeld.

Meest opgeviste items

Overduidelijk op plaats 1 en 2 staan plastic flesjes (732 st) en blikjes (467 st). Wanneer we daar de etiketten van plastic flessen (268 st), de dopjes (118 st) en de plastic verpakkingen om blikjes en flesjes mee samen te binden (41 st) optellen komen we zelfs aan 20% van al het geanalyseerde afval. Een immense hoeveelheid afval van drankverpakkingen waarvan een deel in de natuur afbrokkelt tot microplastics, via het kanaal richting zee stroomt en reeds jaren geleden vermeden had kunnen worden.

Het Belgisch politiek landschap debatteert al jaren over de invoering van statiegeld, milieubewegingen strijden er al even lang voor maar het wordt maar geen werkelijkheid door stevige tegenwerking van de industrie. Dit terwijl zoveel van de ons omringende landen wel statiegeld invoerden en een land als Duitsland met statiegeld erin slaagt 97% van de blikjes en plastic flesjes apart in te zamelen. Een retourpercentage waar België alleen maar van kan dromen.

De top 5 wordt aangevuld met verpakkingen voor voedsel (432 st), verpakkingen voor niet-voedsel (421 st) en piepschuim (403 st).

We constateerden ook dat:

Het overgrote deel van wat opgevist is, zijn items zijn voor eenmalig gebruik
76% van alle items van de top drie producenten drankverpakkingen zijn
64% van alle plastic flesjes waterflesjes zijn waarvan 54% van het merk Cristaline
49% van alle blikjes bierblikjes zijn gevolgd door frisdrank (31%) en energiedranken (20%)
47% van het rookmateriaal aanstekers zijn
plastic bekers met 235 stuks (plaats 10) en papieren bekers met 88 stuks (plaats 16) veel voorkomend zijn
Drankzakjes zoals Caprisun (153 st) nog steeds niet recycleerbaar zijn en makkelijk in het milieu terechtkomen

Onze eisen voor de supermarkten, producenten en overheid

Iedereen ergert zich aan het afval waar we dagelijks mee geconfronteerd worden in de straat en de natuur en dat is dan nog niets vergeleken met de schade die het aanbrengt. Willen we het tij keren moet er actie ondernomen worden. Dit zijn onze eisen voor de supermarkten, producenten en overheid:

Alle volgende bedrijfspraktijken moeten standaard worden in de supermarkten:

Statiegeld op blikjes en plastic flesjes
Droge voeding in bulk
De mogelijkheid om eigen verpakkingen mee te brengen
Een balie (slager, bakker, ….) waar zelf gekozen hoeveelheden aangekocht kunnen worden
Producten in herbruikbare verpakkingen met de infrastructuur om de verpakkingen te kunnen terugbrengen
Geen dubbele verpakkingen meer

Producenten moeten:

overstappen naar herbruikbare verpakkingen
hun plastic gebruik vrijgeven en ambitieus verminderen

Supermarkten en producenten mogen:

geen reclame meer maken voor dranken in wegwerpverpakkingen
geen misleidende reclame meer maken over recyclage als oplossing

De overheid moet:

al deze positieve maatregelen afdwingen met wetgeving aangezien bewezen is dat vrijwillige acties er niet zullen komen
het drinken van kraantjeswater op grote schaal promoten en faciliteren met een veelvoud aan fonteintjes in de openbare ruimte. Dit, samen met een verhoging van de btw op water in plastic flesjes zoals Frankrijk zal invoeren in 2026, de btw verhoogt van 5,5% naar 20% op water en frisdrank in verpakkingen voor éénmalig gebruik

Consumenten die vandaag minder afval willen genereren moeten elke dag vechten tegen het systeem. Bovenstaande maatregelen zijn hoognodig om dit te verminderen, om klimaatopwarming tegen te gaan, voor de gezondheid van de mens, de biodiversiteit, het welzijn van gemeenschappen en een proper Brussels kanaal.

Als niets ondernomen wordt zal de plastic productie dubbel zo snel toenemen dan de capaciteit aan afvalverwerking en zal de plastic vervuiling de komende 15 jaar verdubbelen tot 280 miljoen ton per jaar, het equivalent van het dumpen van 1 vuilniswagen vol plastic per seconde. Wie durft zoiets uitleggen aan zijn of haar kinderen terwijl ook zij zien dat de vervuiling vandaag al dramatische proporties aanneemt?